بر عقبى اختيار كند او را بر طريق توسّع گويند عقبى به دنيا بفروخت اگر چه آنجا خريد و فروخت نيست ، اين همچنانست و گفته‌اند - حق بندگان خدا و سزاى ايشان آنست كه خداى را عبادت كنند و معرفت وى حاصل كنند كه ايشان را براى آن آفريده‌اند . چنانك اللَّه گفت - وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ . و راه راست و دين پاك اين دانند و به اين راه روند . پس كسى كه اختيار كفر و ضلالت كند و بر راه كژ و طريق شيطان رود و اين ضلالت به آن هدايت بدل پسندد - راست آن باشد كه اللَّه گفت - اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدى - و اصل ضلالت حيرت است و بگشتن از راه راست يقال - ضللت المكان اذا تحيّرت فيه و لم تهتد اليه ، و اضللت الشيء اذا ذهب عنك . و در قرآن ضلالت بر وجوه است : - بمعنى غىّ و كفر - چنانك درين آيت و در آن آيت كه گفت وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ - و بمعنى خطا - قوله إِنَّ أَبانا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ - و بمعنى ابطال - قوله وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ . و بمعنى نسيان - قوله - فَعَلْتُها إِذاً وَ أَنَا مِنَ الضَّالِّينَ و قوله - أَنْ تَضِلَّ إِحْداهُما . و بمعنى هلاك و بطلان - قوله أَ إِذا ضَلَلْنا فِي الْأَرْضِ و بمعنى محبّت - قوله إِنَّكَ لَفِي ضَلالِكَ الْقَدِيمِ . فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ - اى ما ربحوا فى تجارتهم - ميگويند به اين بازرگانى كه كردند و اين بدل كه پسنديدند و پيروز نيامدند و سودى نكردند . پس گفت وَ ما كانُوا مُهْتَدِينَ . يعنى نه بازرگانى ايشان سودمند آمد و نه راه به آن يافتند ، كه بسيار بازرگان بود كه سود نكند لكن راه آن داند و شناسد ، اللَّه تعالى ميگويد ايشان نه سود كردند و نه راه به آن دانستند . سفيان ثورى گفت : - كلكم تاجر فلينظر امرؤ ما تجارته - هر كس از شما مىبازرگانى كند ، يكى ور نگريد تا خود بچه بازرگانى ميكنيد و خود چه در دست داريد ، عزت قرآن ترا ببازرگانى سودمند راه مىنمايد و ميگويد - هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ ، تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ . . . [ مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً - چون حقيقت حال ايشان فرمود تعقيب كرد بضرب مثل از جهت زيادتى توضيح و تقرير ، زيرا كه آن اوقع است و امقع ، در دل